Bloemenkrant

12 juni 2019

Bloemenkrant 12 juni 2019


'Bedankt voor de bloemen... Colombia'

Foto: paul deckers

Paus n Een kleine maand geleden liet Royal FloraHolland weten de sponsoring van de bloemen voor de paasviering op het St. Pietersplein in Rome stop te zetten.


In maart nog van dit jaar leek RFH juist trots op deze participatie. Het event kreeg mooie aandacht in de eigen media. Tijden veranderen. Nieuw sponsorbeleid. Een streep door de bloemen voor de Paus. Niet passend bij de positionering van dienstverlener en kwekers.
Dat is een kolossale denkfout.
Om in stijl te blijven... is Nederland Sierteeltland niet gezegend met het privilege van dit pauselijk podium. Al 35 jaar!
Andere landen nemen graag ons stokje over. Slovenië, nu aankleder van de Basiliek. En wat te denken van belangrijke productielanden als Colombia en Ecuador.

Dat de sponsorbijdrage een rib uit het lijf is, dat kan de reden niet zijn. De RFH-bijdrage van 5.000 euro is te klein om het project te doen stranden. Hoofdarrangeur Paul Deckers heeft al laten weten dat hij het project in 2020 doorzet, al is het financieel nog niet rond. Daarvoor moet hij langs de deuren als een colporteur. Te gek voor woorden.


Heeft RFH met het nieuwe beleid ook niet per ongeluk haar trots voor het Hollandse product geschrapt?

Zie verder pagina 11

Open bijeenkomst VGB en SLB bij Arie Bouman over plantenpaspoort

Foto: walter landesbergen

PPP n Zaterdagochtend 15 juni organiseren VGB/SLB samen met Arie Bouman Tuinplanten B.V. een bijeenkomst over het plantenpaspoort.

Vanaf 14 december 2019 is een plantenpaspoort verplicht voor alle planten die verhandeld worden binnen de EU. Een plantenpaspoort geeft de identiteit en herkomst van een zending weer en maakt het mogelijk om de oorspronkelijke producent te traceren. Op deze manier wil de EU plantgezondheidsrisico's reduceren.
Wat deze nieuwe regelgeving precies betekent voor een handelsbedrijf wordt in deze bijeenkomst o.a. toegelicht door de KCB. Aansluitend is er gelegenheid om Arie Bouman Tuinplanten B.V. te bezichtigen.

Naast lijnrijders zijn ook andere geïnteresseerde handelsbedrijven van harte welkom.

Zie ook pagina 10 van deze krant.

Foto: JEANNINEGOVAERS

Mandevilla-kwekers woest op RFH

Flower
Trials zet deze week de toon

Met topomzet naar prachtige Kerst

The Flower Bazar, samen komen we verder

Een prachtig complex voor een bijzonder event.

Event n Onder het motto "Samen komen we verder" gaan de groothandelsbedrijven Van der Plas, Breedijk, HBX en Barendsen Aalsmeer in september mee naar de Flower Bazar in Duitsland. Het nieuwe Live Event dat van 21 - 23 september 2019 in Hamburg wordt gehouden biedt grote kansen voor alle bedrijven in de sector die samen de markt in willen om te groeien.

Boltze, het grootste Duitse handelshuis in Homedeco in Hamburg/Braak, vormt het mooie decor van de Flower Bazar. Een nieuwe marktplaats voor verkoop, inspiratie en marketing. Tevens een mooi moment om in die tijd extra verkoop te creëren.

Inspiratie staat op alle mogelijk manieren in het middelpunt.


Assortiment

Van der Plas, Breedijk en HBX leveren een compleet assortiment bloemen, planten en decoratiematerialen aan bloemisten, retail en groothandels. Barendsen, al meer dan 100 jaar gespecialiseerd in maatwerk, is exporteur en importeur van snijbloemen, gevestigd in Aalsmeer. Het klantenbestand bestaat uit de gespecialiseerde groothandel, detailhandel, boeketterieën, designers en de grootzakelijke markt.

Voor de Flower Bazar zetten zij graag hun deur open voor partners die willen groeien en nodigen kwekers, service verlenende bloemisten, tuincentra, giftstores en collega handelaren - exporteurs uit om mee te gaan.

Samenwerking

Het idee achter deze samenwerking en participatie van andere bedrijven is dat je een marktplaats nooit alleen hebt en als je kunt delen je ook kunt vermenigvuldigen. De bedoeling is om op dit Live Event juist de samenwerking met andere deelnemers te zoeken.
Het maakt dat je de dingen met elkaar 120% goed kan doen en de bezoekers kan verrassen met deze combinatie. Alle deelnemende partners nodigen hun klanten uit om naar Hamburg te komen. Bij de Flower Bazar worden de bloemen en planten in een andere - lifestyle omgeving – gepresenteerd. Elk product krijgt een eigen sfeer.

Inspiratie

Bloemisten vragen om inspiratie gekoppeld met verkoop. Om dit te ondersteunen komen er verschillende bloemisten en arrangeurs live demonstreren. zodat bezoekers Hollandse en Duitse designers kunnen spreken en van elkaar te leren. 2dezign zorgt samen met hun team voor de verbinding tussen nieuwe ideeën en een commercieel verdienmodel voor bezoekers en deelnemers door de win-win situatie live te laten zien. The Flower Bazar wordt ondersteund door de Duitse mediapartners Taspo en Gestalten und Verkaufen en door De Bloemenkrant, die het event gebruiken om bloemisten en tuincentra uit te nodigen. Daarnaast zijn een aantal sterke partners vanuit de decoratie aanwezig zoals Jodeco glas, NDT potterie, Lisianthus en Lechuza.
Er worden momenteel gesprekken gevoerd om dit event nog groter te maken.

Info

Van der Plas, Breedijk, HBX, Barendsen en The Flower Bazar maken graag de verbinding tussen kwekers en bloemisten en zijn op zoek naar partners die het event rijker maken in alle opzichten. Samen staan ze sterk en dat doen ze graag met leveranciers, klanten, collega's en hun vrienden! Voor meer informatie over The Flower Bazar kunt u contact opnemen met Jeroen Judels j.judels@vdplas.com of Pascal Koeleman pascal@2dezign.nl

Robots

Kan zijn dat ik steeds op mensen stuit met dezelfde ervaring. Die geven mij gelijk als ik zeg dat de nieuwe generatie niet rekenen kan. Ik heb er veel bewijzen voor, maar beperk mij tot de recentste. In een bejaardenhuis hielden leerlingen van een naburige school een Bingomiddag, waar € 7,20 moest worden betaald voor het goede doel. Leuke jongens en meisjes, maar ze konden niet van € 20 terug geven toen iemand voor twee personen wilde betalen. Toen die zei: 'Doe maar vijftien' raakte men collectief de kluts helemaal kwijt. Net als de caissière die niet wist wat ik van € 10 terug kreeg, toen ik € 8,75 moest afrekenen. Technische vooruitgang maakt dat (vooral jonge) mensen op systemen vertrouwen. Wat het systeem zegt is juist en zelf nadenken hoort daar niet bij. Aan steeds snellere groei van technologie ontkomt ook de sierteelt niet. Robotisering neemt nu hand over hand toe. Vijf jaar geleden zei de directeur van een uit TU Delft voortgekomen robotiseringsbedrijf dat het eindelijk de goede kant op gaat. Naast kwekerijen, zien ook veilpunten een gerobotiseerd toekomstplaatje. Kan niet anders en robots werken als per saldo toch onbetrouwbare mensen (wegens ziekte, vakantie, humeur, rustpauzes enzovoort) dat niet doen. Logisch dat ook Royal FloraHolland uitkijkt naar een gerobotiseerde verdeling. Bijvoorbeeld. Maar ik vraag mij af waar de mensen die dat werk nu doen dan blijven. Over sociale aspecten van de veranderende arbeidsmarkt had ook die directeur destijds niet nagedacht…

Een 'Magic' kerstomzet om nooit te vergeten!

Een fantastische doorkijk.

Omzet n In de homedecor branche loopt de kerstomzet periode altijd van begin december tot begin juni. Reden is dat de orders in lagelonenlanden geplaatst en eind juli verscheept kunnen worden naar Europa, waar de eerste kerstwinkels half september alweer open gaan. Deze branche maakt zich op voor een uitstekend omzetjaar in Duitsland en Nederland.

De importeurs hebben de omzetperiode met een plus afgesloten. De verwachting is dat in het vierde kwartaal de omzet bij de retail met 7,7% hoger zal zijn dan in 2018.

Een heel eigen sfeer.
Aparte decoraties.


Kerstomzet

'De oude tijden met uitbundige viering van het kerstfeest in huiselijke kring, kerstballen en rijke gedekte tafels zijn nog niet terug voor bloemen en planten', vertelt Volgens Pascal Koeleman van 2dezign. 'In de kerstdecoratie omzet is de uitbundigheid wel teruggekeerd. Zo uitbundig dat sommige organisaties zelfs een dubbele omzet draaien. Klanten die op zoek zijn naar iets moois en bereid zijn daarvoor te betalen. Bij Boltze Gruppe Hamburg, en sinds drie jaar klant van 2dezign en staat nu in de top 5 van grootste homedecor importeurs van Europa, is Christmas magic inmiddels ook happening. De kerstomzet is de afgelopen drie jaar met 900% geplust naar een bedrag boven de 10 miljoen euro.'

Win-win

"Door goed te luisteren en samen met klanten van onze klanten nieuwe kerstproduct lijnen op te bouwen krijg je ook een win-win situatie," vertelt Rudi Tuinman van 2dezign. "Dit hebben we onder andere bereikt door een grotere en compleet nieuwe showroom te bouwen, naast de bestaande showroom. Producten komen zo veel beter tot zijn recht. Daarvoor hebben wij voor Boltze veel internationale beurzen en klanten in Europa bezocht. Samen met ons team uit Holland zijn wij meer dan 150 dagen per jaar daarmee bezig. Zo is een wonder ontstaan tussen de bijzondere cocktail van mensen. Met aan de ene kant het Boltze team Duitsland waar alles tot in de puntjes is geregeld en alles via structuren gaat en aan de andere kant het team van 2dezign Nederland, de doeners, meesters in creatief en oplossingsgericht denken èn super commercieel."


De uitdaging is de juiste prijspunten en balans te vinden in producten en collectie van ongeveer 1600 artikelen in totaal. Boltze heeft speciaal voor de kerstomzet 800 vierkante meter extra showroom gebouwd, zodat de klanten in een totale kerstbelevenis komen, naast de bestaande showroom voor basis artikelen. Deze bestaande omzet laat ook al jaren een leuke plus zien. Wat begon tussen het Duitse Boltze en het Hollandse 2dezign met Rudi en Pascal als marktkenners van commerciële collecties en het netwerk heeft ervoor gezorgd dat deze droom letterlijk ging groeien. "We zien nu ook mini uitvoeringen van onze presentaties bij klanten in Europa. De Bijenkorf van Mexico heeft gewoon een groot deel van de showroom gekocht om deze in hun winkel weer op te bouwen, hoe gaaf is dat?"

Vers

Voor de kweker of Hollandse exporteur zit er ook een plus in. want alle vazen en bloempotten moeten natuurlijk wel vol met vers. Rudi en Pascal komen uit het vers en verwerken daarom natuurlijk veel vers en ook zijde van Boltze. Deze combi van echt en 'kunst' zie je nu veel terug bij woondetailhandel klanten, maar ook supermarkten kopen steeds meer trendbloemen en -planten in met deco. De planten in glas zijn een wereldhit.

Trendgroep

Ter inspiratie heeft elke trendgroep een gedekte tafel en bijpassende kerstboom, zodat je gelijk kan zien hoe alles bij elkaar past in een woonomgeving. Voor de Trade Fair en andere beurzen zou het een geweldige impuls geven het ook zo te doen. Bloemen en planten moeten nog veel meer in het cadeausegment en de thema's zitten. En dan blijft kerst het belangrijkste thema van de wereld. Valentijn en Moederdag is één dag, kerst duurt drie weken. " We blijven volop kansen zien voor The Christmas Magic."

Van Woudenberg Tuinplanten, al vijftig jaar alles voor die goede plant

Van Woudenberg Tuinplanten, producent van bijzondere tuinplanten.

jubileum n Tuinieren is in en er is veel belangstelling voor tuinplanten. Van Woudenberg Tuinplanten uit Zevenhuizen is als grote producent van bijzondere tuinplanten een sterke marktpartij.

Door Piet Kralt

Rick, Gerbert en Liesbeth van Woudenberg vieren dit jaar met hun ouders het vijftig jarig jubileum van hun bedrijf. Al tientallen jaren vinden hun planten de weg naar Europese tuincentra.
Met een simpele bedrijfsfilosofie. "Wij bieden grote handelspartijen het hele seizoen kwalitatief goede, visueel aantrekkelijke tuinplanten. We telen in het vertrouwen dat we daar afnemers voor vinden. Onze klanten weten, dat er bij ons altijd een breed, aantrekkelijk en kwalitatief goed tuinplantenaanbod is. Niks ingewikkelde afspraken vooraf. Zaken doen op basis van partnerschap en vertrouwen. En wat bij ons niet kan, kan echt niet."

Een echt familiebedrijf

Liesbeth van Woudenberg: "Als je terugkijkt, is het bedrijf altijd in verandering geweest. Die veranderingen kwamen en komen niet zonder slag of stoot tot stand. In ons familiebedrijf is tijdig overleg en elkaar vertrouwen essentieel.
En liefde voor het ondernemerschap. Ook dat is ons met de paplepel ingegoten. Onze ouders hebben de basis gelegd voor het bedrijf en voor de sfeer en de betrokkenheid, die daarmee verbonden zijn. Wij bouwen daarop voort.
Eigenlijk staat bij ons niet het product centraal, maar de mens. Planten zijn uiteindelijk een middel. Met die planten proberen we zo dicht mogelijk bij de vragen en de uitdagingen van de klant te komen. Samen met de klant, daar gaat het om. Dat is wie wij zijn. Een echt familiebedrijf dat snel en adequaat op vragen, ontwikkelingen en uitdagingen kan inspelen."


De Bloemenkrant feliciteert de familie Van Woudenberg met dit prachtige jubileum.

Bloemistambassadeurs

Unieke samenwerking binnen de Calla.

Vervolg Growers Pride -Nog even Calla

Uniek n "Onze keuze was vooral met boeketten trends zoals de plukboeketten en 'bloomon' boeketten de boodschap 'Spice up your Bouquets' met Calla uit te dragen via verschillende podia", legt Marcel Jansen van StrØm Creative Marketing uit.

De veelvuldige samenwerking met handelaren en bloemisten resulteerde in de samenwerking met Bouquet Tales.

Een uniek project waarin productgroepen samen optrekken om de Europese bloemist elk seizoen te inspireren zich met een eigen stijl boeketten te onderscheiden. Juist die commerciële en betrokken instelling wordt gewaardeerd. Want als het de bloemist beter gaat, kunnen we daar samen van profiteren.

100 bloemist-ambassadeurs

Inmiddels telt het project zo'n 100 bloemist-ambassadeurs die regelmatig workshops en demonstraties verzorgen. De volgende stap is de introductie van een nieuw type bruidsboeketten.
De bloemist blijft centraal in ons verhaal, want hij of zij is ook degene die het Calla verhaal vertelt aan de consument."

Zie Calla Growers Pride

6 / 16

Lelies zijn van alle markten thuis

Karina van de Pol tussen de lelies.

Lelie n De grote diversiteit van het product Lelie die via Royal FloraHolland wordt verhandeld is als een snoepwinkel voor kopers. Bovendien zijn lelies van alle markten thuis.

DOOR WILMA VAN VELZEN

Karina van de Pol, sinds drie jaar productmanager Lelie bij Royal FloraHolland, bevestigt dat de grote verscheidenheid binnen één product lelie extra bijzonder maakt.

Niet geurend

"Voor iedereen is er wel een passende lelie. Er is keuze uit geurend en niet geurend, enkel of dubbel, met of zonder stuifmeel, lelies met grote rechtopstaande bloemen of juist wat meer verfijndere soorten en half opstaand. Tegelijkertijd kan worden gekozen uit een breed kleurenpalet. Dit maakt dat lelies mooi zijn zowel in een boeket als mono. De sierwaarde is groot en ook voor speciale markten zoals bruids- en rouwwerk zeer geschikt. Tel daar de lange houdbaarheid bij op en je hebt een product dat uitblinkt in veelzijdigheid."

Grootste groep

De grootste groep lelies, zegt Karina, wordt ingevuld met de types Oriëntal en OT. "Gezamenlijk vertegenwoordigen ze ongeveer 60% van de aangevoerde lelies via Royal FloraHolland. Van alle lelies die via Royal FloraHolland verhandeld worden is 47% klokhandel en 53% directe verkopen. Qua bestemming gaat ongeveer 40% naar het Verenigd Koninkrijk, waar het aandeel supermarkt groot is.

Nederland, Duitsland, Frankrijk en Rusland, waar het aandeel groothandel een stuk hoger ligt, zijn goed voor de rest. In de snijbloementop heeft het product Lelie nog steeds een mooie positie. Dat neemt niet weg dat we een product als Lisianthus sterk zien groeien. Hier moeten we alert zijn, want het zo zomaar kunnen dat Lisianthus op een gegeven moment de productgroep Lelie voorbij gaat in aantallen stuks."

Positief prijsverschil

Wordt de prijsvorming onder de loep genomen, dan stelt Karina dat in vergelijking met de eerste 22 weken van vorig jaar een klein positief prijsverschil zich voordoet bij de Oriëntal, OT en LA lelies. "Wel lopen we iets achter in stuks, circa -1%. Doordat het vorig jaar vroeg warm was heeft dit gezorgd voor een vervroeging van het buitenseizoen. Door de lange periode warm weer liep de prijsvorming toen vanaf half mei sterk terug. Het weerbeeld is nu gelijkmatiger wat gunstiger is voor de prijsvorming van dit seizoen. Intussen zien we steeds meer dat de zomerperiode een lastige periode is. Het aanbod bloemen is dan zeer divers door alle zomerbloemen en bij een warme zomer is de koopkracht laag. Bovendien gaat de voorkeur van consumenten in deze periode uit naar seizoen bloemen."

Promotie

Dit voorjaar heeft de FPC Lelie besloten een andere richting op te willen met promotie. "Omdat het termijncontract met YourLily afliep was dit een geschikt moment. YourLily heeft de afgelopen jaren ingezet op prachtig fotomateriaal, wat ook verwerkt is in een aantal themaboeken. Maar ook is door YourLily hard gewerkt aan de social media met onder andere de website, Facebook en Instagram. De komende periode gaat de FPC in gesprek met de achterban om de promotiebehoeften te toetsen.
Op termijn zal meer duidelijk worden welke richting dit op zal gaan."

Dutch Lily Days decor voor fraaie lelie

Veel belangstelling tijdens the Dutch Lily Days.

Lily n Shorttrackdiva Lara van Ruijven, die de afgelopen winter de wereldtitel 500 meter shorttrack individueel op haar naam mocht schrijven, opende dinsdagmorgen 4 juni de 9e editie van de Dutch Lily Days in de proefkas van PF Onings BV in Honselersdijk.

Voor de openingshandeling mocht Lara van Ruijven een naar haar te vernoemen fraaie oranje lelie dopen die afkomstig was uit de kraam van Gebr. Vletter & Den Haan. Dit gebeurde onder toeziend oog van Johan van Scheepen, taxonoom van de Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur (KAVB). Aansluitend kon het schitterende assortiment lelies van PF Onings BV worden bewonderd. Maar ook de andere exporteurs en veredelaars hadden alles uit de kast gehaald voor deze unieke lelie vierdaagse het actuele lelieassortiment met de mooiste noviteiten op de diverse bedrijfslocaties te kunnen tonen aan talrijke kwekers en klanten uit binnen- en buitenland. In totaal waren er veertien deelnemers die op kleurrijke wijze invulling gaven aan de Dutch Lily Days.

Shorttrackdiva Lara van Ruijven opende de kleurrijke dagen. Foto Rolf van Koppen. Foto: ROLFVANKOPPEN


Kleurrijk

Met de 9e Dutch Lily Days is men er wederom in geslaagd de lelie in Nederland een kleurrijk podium te geven, en met nog meer nadruk dan anders op de veelzijdigheid van dit beeldschone product. Een conclusie die bijvoorbeeld ook gedeeld wordt door Willem-Jan van Graas, accountmanager Japan en Taiwan bij Van den Bos Flowerbulbs in 's Gravenzande. "Meestal druppelen de bezoekers binnen, maar dinsdag en woensdag leek het of de hele wereld tegelijk aanwezig was. Internationaal was er veel interesse was voor ons mooie lelievak en ook al mijn klanten uit Japan en Taiwan waren gekomen. Dit was duidelijk zo'n moment om alle negativiteit die de lelieteelt de afgelopen periode over zich heen heeft gekregen van zich af te schudden en te genieten van de overweldigende bloemenpracht van de Duch Lily Days. We zijn erin geslaagd iets bijzonders neer te zetten waar iedereen blij van werd."

Goede oogst

Van Graas stelde eveneens dat aan de mooie kwaliteit van de bloemen eigenlijk nu pas echt te zien was dat de oogst van 2018 een goede oogst was. "De grote bloeikracht en de vele knoppen zijn het positieve effect van de droogte en zonneschijn van de afgelopen hete zomer. Alleen al bij ons op het bedrijf waren zo'n 4200 partijen toplelies opgeplant afkomstig van kwekers die ons beleveren. Hierdoor konden we meer dan 350 soorten snijlelies laten zien, waaronder diverse nieuwe rassen. Ook werden er potlelies getoond met daarnaast een collectie Calla's en Freesia's. Door de koude meimaand had ik niet gedacht dat alles op tijd in bloei zou staan. Maar het was perfect en hoewel iets minder bloei gaf dit juist beter zicht op de lelies.
Zaken werden er eveneens gedaan. Anders, maar wel met een goed gevoel. De perikelen in de wereld maken de markt wereldwijd instabiel, waardoor we te maken hebben met klanten die hun orders spreiden. Samengevat waren de Dutch Lily Days geslaagd en positief om op terug te kijken."

Calla, bijzonder in zijn eenvoud toch echte eyecatcher

Martijn Bentvelzen, productmanager van onder andere Calla.

Eyecatcher n Het product Calla is bijzonder in zijn eenvoud en tegelijkertijd toch een echte eyecatcher. En dan is nog niet eens alle Hollandse aanvoer gestart. Immers, de aantallen komen nog los.

DOOR WILMA VAN VELZEN

Martijn Bentvelsen, Royal FloraHolland productmanager van onder andere Calla, kijkt hier niet van op.

De consument gaat Calla steeds meer waarderen.

Stijlvol

"Immers, Calla is een stijlvol product. Anderzijds toont het veel dynamiek met zijn kassenteelt, buitenteelt en import. Door deze diversiteit in teelten zijn de verschillen tussen de ondernemers groot en is het product Calla nooit saai. Als productmanager vorm ik samen met de veilingmeesters het productteam Calla. Gezamenlijk zorgen we voor de uitvoering van activiteiten en het verstrekken van informatie over Calla."
Vanuit dit perspectief analyseerde het productteam het afgelopen Calla seizoen als volgt: het aanbod daalde met 5%, maar de prijs bleef stabiel. De daling van het aanbod werd veroorzaakt doordat een aantal Nederlandse kwekers stopte met de teelt en er minder import was van Aethiopica's uit het Midden-Oosten. En door de lange warme zomer kwam de prijs alsnog onder druk te staan. Lastig, want de zomerperiode is juist een belangrijke periode voor Calla omdat het buitenseizoen dan volop in gang is.

Eerste kwartaal

Over het nieuwe seizoen zegt Bentvelsen dat het eerste kwartaal voor Calla qua prijsvorming goed is verlopen. "Dit kwam mede door de mooie winteraanvoer uit het zuiden van Europa. Lengte en assortiment kwamen daardoor regelmatig voor de klok. Intussen neemt de aanvoer uit Spanje toe. De kwaliteit hiervan is goed wat klanten de mogelijkheid geeft met deze vroege start het Calla seizoen te verlengen. Door het frisse voorjaar komt de Hollandse aanvoer dit seizoen wat later op gang. Alleen is nog niet alle Hollandse aanvoer gestart en moeten de echte aantallen nog komen. Echter, nu de bloemendagen voorbij zijn en warmer weer de overhand neemt staan de prijzen thans ook bij de Calla's onder druk. Derhalve is de prijs zo'n 7% hoger dan vorig jaar."

Afzetstromen

De afzetstromen tonen een sterke toename naar de Verenigde Staten en het Midden-Oosten, waar Calla vooral bestemd is voor feesten, evenementen, bruidswerk en hotellerie. De groothandel levert nog steeds de grootste markt, maar we zien de afzet richting supermarktkanaal snel toenemen. Vooral in de kortere lengtes 40 en 50 cm. Wit is de hoofdkleur en geel doet het dit seizoen beter dan vorig jaar. Opgemerkt werd eveneens dat met name langere Calla's de klok passeren. Het segment beneden 60 cm vindt steeds vaker zijn weg via directe verkopen aan onder andere het supermarktkanaal. Kwekers zoeken daardoor nieuwe soorten die meer productie en gemiddeld langere lengtes geven. Het aanbod kromp de afgelopen jaren, met in 2018 een aanvoer van 54 miljoen stuks. Verwacht wordt dat het aanbod binnen enkele jaren stabiliseert met mogelijkheden voor groei.

Vaasleven

"Calla is prima geschikt voor boeketten, zowel mono als gemengd. Hot zijn op dit moment de luxe boeketten en veldboeketten. Ook daarvoor leent Calla zich uitstekend. Interessant is dat we met het kenniscentrum van Royal FloraHolland medio juni starten met een collectief onderzoek hoe het vaasleven van Calla nog meer te verlengen. Thans is het vaasleven gemiddeld twaalf dagen, maar met een vaasleven van 14 dagen kan het product Calla zich nog verder onderscheiden."

Calla is een product met potentie

De Calla, verkrijgbaar in allerlei kleuren, is echt een plaatje.


Hoger n Calla heeft veel te bieden en vertegenwoordigt een product met potentie. Om de eindklant te plezieren is een betrouwbare indicatie voor de beste kwaliteit noodzakelijk. Dit zal Calla naar een nog hoger plan kunnen tillen.

"Het product Calla heeft voldoende positiviteit in zich om dit te realiseren" stelt voormalig FPC-voorzitter Ton Kortekaas (Kallaland, Voorhout). "Zeker als we met zijn allen de schouders eronder zetten. Ik geloof er heilig in dat we dan in de toekomst nog heel wat steeltjes kunnen maken."

Marcel Jansen van StrØm Creative Marketing.

FPC Bolbloemen

Kortekaas legt uit dat vorig jaar bij het doorvoeren van de nieuwe FPC-structuur een aantal producten is gebundeld. "Hierdoor is de FPC Calla niet langer een zelfstandige FPC en werd Calla onder de FPC Bolbloemenassortiment geschaard. Sindsdien vervul ik de rol van FPC-lid voor het product Calla. Er is ruimte voor nog twee 'Calla' FPC-leden."
'Het was even wennen dat het binnen de nieuwe FPC-structuur niet meer alleen om Calla draait. Ook had ik op wat meer generieke samenwerking gerekend op het gebied van promotie. Dit zie ik nog niet helemaal terug. En onlangs kreeg het nieuw ingebrachte promotieplan 365 dagen bloemen onvoldoende stemmen. Inmiddels hebben de FPC's Seizoenbloemen en Bolbloemenassortiment op 6 juni unaniem besloten het promotieplan opnieuw in stemming te brengen."
Product specifieke promotie blijft ook belangrijk. De Calla kwekers en broeiers houden hun product graag in de spotlights. "Ook de veredelaars en licentiehouders lopen hier warm voor en maken deel uit van onze promotieclub. Het praat wat makkelijker en het zorgde ervoor dat bij een aantal events flink wordt uitgepakt, zoals recent nog de spetterende Keukenhof bloemenshow. Daarnaast is er de product specifieke promotie Simply Calla."

Simply Calla

Over Simply Calla legt Marcel Jansen van StrØm Creative Marketing uit dat de exclusieve uitstraling en het stijlvolle imago bij de bloemist onder de aandacht worden gebracht. "Bloemisten kunnen met Calla het onderscheid maken. Hiermee wordt echt waarde toegevoegd aan een boeket of ander bloemwerk. Bovendien heeft Calla een associatie met feestelijkheden, het is een gewild product bij evenementen en in bruidsboeketten. Dit maakt dat de bloemist er ook iets aan kan verdienen. Calla is geen bulk product. Bij een mooi boeket of arrangement horen gewoon Calla's bij."


Vier jaar

De Simply Calla promotie loopt al vier jaar. "Hoewel Calla een gewild product is bij bloemisten, vooral voor rouw- en trouwwerk, is het nog te weinig onderdeel van het standaard assortiment, Frankrijk uitgezonderd. Ook veel Cash&Carry's voeren een beperkt Calla -assortiment, waardoor het brede kleurenpalet en brede toepasbaarheid onderbelicht bleef. Deze frustratie was het uitgangspunt voor de start van Simply Calla."

Plantenpaspoort verhoogt transparantie en kosten

Voorbeeld plantenpaspoort. Foto: walter landesbergen

Door klimaatverandering en toenemende handel krijgt de Europese Unie steeds vaker te maken met nieuwe bedreigingen voor de plantgezondheid. Om de EU beter te beschermen tegen de introductie van schadelijke organismen en effectief te handelen bij een uitbraak, komen er nieuwe regels voor iedereen die plantaardig teeltmateriaal verhandelt.

Op 14 december 2019 is de nieuwe EU-plantgezondheidsverordening van kracht. Alle planten binnen de EU moeten vanaf deze datum een plantenpaspoort hebben.

Ron Bleiswijk, hoofd afdeling keuringen, Naktuinbouw. Foto: walter landesbergen
Voorbeeld van een aangepaste veilbrief. Foto: walter landesbergen

Planten

Paspoort

Door deze vernieuwde EU-regels neemt de traceerbaarheid van plantaardige producten in de handelsketen toe en kunnen de Europese lidstaten snel en gerichter maatregelen nemen bij de vondst van schadelijke organismen.

Nieuwe paspoort

Dat de gevolgen van schadelijke organismen in plantmateriaal verstrekkend zijn, bleek in 2010. Toen werd in Boskoop de Oost-Aziatische boktor aangetroffen. En nog kort geleden werd de plantenwereld opgeschrikt door Xylella.

Besmettingen zijn niet te voorkomen. Maar waar voorheen de besmettingsbron moeilijk te achterhalen was, daar verschaft de nieuwe Europese verordening meer duidelijkheid.
Daarvoor is wel een uitbreiding van het huidige plantenpaspoort nodig. Dat gaat gepaard met de nodige veranderingen. In grote lijnen gaat het om de volgende zaken, voor details zie onder andere de website van Naktuinbouw (www.naktuinbouw.nl).


Uitbreiding van de definitie
Alles wat teeltmateriaal is -alle voor opplant bestemde planten- valt 14 december 2019 onder het plantenpaspoort. Hieronder vallen ook zaden, stekken en consumptieve kamer-, perk- en kuipplanten.

Verplichte registratie
Ieder bedrijf dat in of vanuit Nederland teeltmateriaal in de handel brengt moet zich registreren bij één van de keuringsdiensten en dient te beschikken over een 9 cijferig fytosanitair registratienummer, welke wordt afgegeven door de NVWA. Bij Naktuinbouw registreren zich al de productiebedrijven met teeltmateriaal en eindproducten in de tuinbouw, bij KCB de handelsbedrijven die (alleen) eindproducten verhandelen. Voor bloembollen op pot geldt registratie bij de Bloembollenkeuringsdienst.

Autorisatie
Bedrijven die zelf plantenpaspoorten uitgeven moeten daartoe geautoriseerd zijn door Naktuinbouw of KCB. Het te gebruiken plantenpaspoort moet door genoemde instanties zijn goedgekeurd.

Vormvoorschriften

Het nieuwe paspoort moet voldoen aan uniforme vormvoorschriften (lay out) en inhoudselementen voorgeschreven door de EU. Bovendien met het blote oog leesbaar zijn en gescheiden van andere aanduidingen en afbeeldingen. Bedrijven die nu al werken met het plantenpaspoort dienen alle bestaande documenten/opdrukken aan te passen volgens het voorgeschreven format.

Kleinste handelseenheid
Het plantenpaspoort moet per kleinste handelseenheid worden aangebracht. Dit kan zijn; een pot, tray, kist, kar, pallet, etc.

Administratie
Ieder bedrijf dat handelt in producten met een plantenpaspoort dient een bedrijfsadministratie bij te houden met gegevens van in-en uitgaande planten. Wordt het plantenpaspoort vervangen, bijvoorbeeld omdat een partij wordt gesplitst, dan moeten ook de gegevens van het plantenpaspoort in de administratie worden opgenomen.

Aanpassen leveranciersdocument
Het plantenpaspoort kan niet meer gecombineerd worden met het leveranciersdocument. Wel kan het leveranciersdocument dienen als drager van het plantenpaspoort.
De plantenpaspoortgegevens staan dan in het voorgeschreven format, duidelijk gescheiden van andere informatie, op het leveranciersdocument.
Vervolgens moet de complete zending in één vervoersmiddel passen en wordt het leveranciersdocument aan de zending bevestigd.

Het advies van Naktuinbouw is om in gesprek te gaan met de aangrenzende schakels in de keten. Goed met elkaar afspreken hoe je om wilt gaan met de plantenpaspoorten en de kleinste handelseenheden.

In de nieuwe situatie blijven het vrije handelsverkeer en de markttoegang in de EU behouden. De nieuwe verordening brengt, zoals blijkt, wel grotere verantwoordelijkheden voor het bedrijfsleven met zich mee. En extra kosten. En extra werkzaamheden.

Hoge kosten

Die kosten zijn onder andere de bijdragen aan de keuringsdiensten, de plantenovereenkomst en kosten van keuringsbezoeken en controles. Daarnaast zijn er de kosten van het aanpassen (vervangen) van alle informatiedragers waarop het plantenpaspoort wordt afgedrukt en het bevestigen van de paspoorten tot op de kleinste handelseenheid, zoals Naktuinbouw en RFH dit willen.

Met name het laatste punt -het fysiek aanbrengen van het PPP op de kleinste handelseenheid- roept veel vragen op. Voor het veld betekent dit opgelegde handwerk een forse extra kostenpost en extra belasten van personeel.
Is een digitale oplossing niet meer van deze tijd?
Zo wordt geopperd om de veilbrief en de klokverdeelbon aan te passen en hierin het paspoort op te nemen, zie de afbeelding hieronder.
Daarvoor zou Royal FloraHolland systeemaanpassingen moeten doorvoeren. Daartoe lijkt de dienstverlener vooralsnog niet bereid. Gevolg is dat de kosten voor de bedrijven zullen verveelvoudigen.
Binnen de vakvereniging Flora Futura vraagt men zich af waarom RFH het PPP niet aangrijpt om haar spilfunctie als dienstverlener te onderstrepen.

Komende maanden volgen nog de nodige overleggen over het PPP. Eerstvolgende zal al plaats vinden op 15 juni, bij Arie Bouman Tuinplanten BV, georganiseerd door VGB en SLB.
Over de zin van het plantenpaspoort zullen weinig woorden worden gewisseld, het nut wordt ingezien. Maar over het verleggen van verantwoordelijkheden en de kosten die hiermee gemoeid zijn des te meer.

In de volgende Bloemenkrant een verslag van bovengenoemde vergadering.


Door Walter Landesbergen

Hollands product

Foto: walter landesbergen

Voor mij was het wereldnieuws, dat Royal FloraHolland stopt met de sponsoring van de bloemen voor de paasviering op het St. Pietersplein.

Roland Duyvesteijn Holland Strelitzia Foto: walter landesbergen
Foto: walter landesbergen
Foto: walter landesbergen
Foto: Paul Deckers

Aan het woord is Roland Duyvesteijn. Samen met twee college-kwekers mocht hij dit jaar de hoofdbloem voor de paasviering leveren: strelitzia.

Door Walter Landesbergen

"Strelitzia is voorgedragen door Peter Zwinkels, kweker van cymbidium, de hoofdbloem van 2018. Daarna ging het snel. Paul Deckers kwam een aantal keer op bezoek om het gewas te bekijken en aan de hand van tekeningen van het St. Pietersplein en het bordes hebben we bepaald waar de bloemen zouden komen te staan. In totaal mochten we 1.500 strelitzia-bloemen en 1.000 bladeren, zeg maar snijgroen, leveren.
Een grote eer. Prachtig om te zien hoe de florale vakman die Deckers is met onze bloemen aan het werk is gegaan. We konden alles via een app volgen: work in progress. Schitterend."

"Of er een directe relatie is, dat durf ik niet te zeggen, maar het feit is dat de prijs voor Strelitzia na Pasen hoger lag, dan vorig jaar in dezelfde tijd."


Overstap

Sinds 2002 kweekt de familie Duyvesteijn Strelitzia, daarvoor was vader begonnen met Gerbera's.
Roland Duyvesteijn: "In 2002 hebben we besloten over te stappen op een nieuw product. Vanuit de gedachte liever groot in een klein product, dan klein in een groot product.
Dat was aanpoten, maar inmiddels hebben we onze zaken aardig op orde. Mijn broer Barry is verantwoordelijk voor teelt en kwaliteit en ik doe sales, personeel, administratie etc. Nederland telt trouwens weinig Strelitzia-kwekers."

Strelitzia: ingrediënt voor florale meesterwerken

Bloemisten

"Onze bloemen gaan voornamelijk naar bloemisten, en dan vooral in de 'koude hoek' van Europa: Duitsland, Oostenrijk.
Onze filosofe is helder. Bloemisten kunnen alleen overleven als zij de beste producten verkopen, tegen prijzen waaraan nog verdiend kan worden. Onze Strelitzia voldoet aan die voorwaarden.
Het product zit wel in het hoge segment. Zeker niet de goedkoopste bloem, vandaar dat wij ook halffabrikaat leveren. De bloemist benut Strelitzia veelal als ingrediënt voor zijn florale meesterwerken."

Strelizia doet er 3 tot 7 jaar over voordat er bloei optreedt. Bij Holland Strelitzia scheuren ze de planten zodra dat kan. Om een mooie bloei te krijgen. Eerst opstaat er een rechte pen, vervolgens de knik en dan komen uit de rug van de bloem de blauwe tongen. In dat stadium begint het snijden.
Duyvesteijn: "In de schede kunnen wel 7 bloemen zitten. De consument kan een volgende bloem er uit wippen en zo het vaasleven verlengen."

Biologisch

"Wij proberen zo milieubewust mogelijk te telen. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van natuurlijke bestrijders van wolluis. Alles gaat schoon de deur uit, maar de handel reageert toch wisselend: blijft de plat schoon? Vakmensen vinden biologisch een pre, maar de groothandel kan terughoudend zijn.
Het schoonhouden van de plant is echt een fluitje van een cent. Met een beetje groene zeep en spiritus kan je de achterkant van de bladen reinigen en heb je geen last van wolluis. Door deze info mee te geven, hoeven wij ook nooit planten hoeven terug te nemen. Ik denk dat hier de crux zit van milieubewust denken. Biologisch kunnen we allemaal ons steentje bijdragen: tot en met de consument."

Holland

Wij hebben voor de naam Holland Strelitzia gekozen, omdat we trots zijn op ons Hollandse product. Holland is toch het sierteelland bij uitstek!
Vandaar dat ik met ongeloof reageerde op het besluit van Royal FloraHolland. De paasviering in Rome… Is er een beter podium denkbaar?!"

Dumpen op de klok

20 woedende mandevilla-kwekers sturen brief naar directie, ledenraad, rvc, klokteam en FPC-leden van Royal FloraHolland.

"Wij als trouwe Royal Floraholland-leden voelen ons zwaar in de steek gelaten."

Klok Naaldwijk, RFH. Foto: Erik van der Burgt / Verbeeld

In een seizoen wat voor de productgroep balkon- en terrasplanten toch al lastig is, werd een groep mandevilla-kwekers op de klokken van Royal FloraHolland onaangenaam verrast door twee marktverstorende gastinzenders. Onbegrip en woede volgden.

De gastinzenders waren samen, op 29 mei jl., goed voor 51% van de handel. Inzenders die het lopende seizoen niets hadden geveild of verstorend aanwezig waren. Bij herkeur van hun aanbod bleek bovendien dat 50% van A2-kwaliteit was.

Brief

Onbegrip en woede maakten zich meester van de kwekers, die zichzelf betitelen als trouwe leden van RFH en die de klok koesteren als een waardevol prijsinstrument. Een brief op poten werd verstuurd naar alle verantwoordelijken binnen RFH en de media, waaronder De Bloemenkrant.

De kwekers willen weten wat RFH heeft bewogen deze aanvoer goed te keuren en welke waarde er nog gehecht kan worden aan RFH's missie m.b.t. het versterken van de klok. En hoe komt het dat Aalsmeer de aanvoer kwalificeert als exces en Naaldwijk niet. Enkele passage's uit de brief:

* Wij als regelmatige vaste aanvoerders kunnen totaal niet begrijpen dat Royal FloraHolland dit soort buitensporigheden faciliteert over de rug van trouwe aanvoerders.

* Moet de prijsvorming kapot gemaakt worden voor de trouwe leden door extra aanvoer toe te laten van partijen die hun rotzooi niet kwijt kunnen in hun eigen verkoopkanaal?

* Als FloraHolland deze aanvoerders had geweigerd, dan was deze handel nooit op de markt gekomen, want die hadden ze tenslotte niet, waardoor nu hun enige uitweg de klok van FloraHolland was en daarmee is de prijsvorming van iedereen verziekt.

* Wie bepaalt er binnen Royal FloraHolland welke producten er extra voor de klok mogen komen en met welke aantallen?

* Wordt er gekeken naar de prijsvorming die gerealiseerd wordt binnen de productgroep en wie bepaalt of dit een marktconforme prijs is? Hoe wordt een marktconforme prijs bepaald?

20 kwekers

De brief is ondertekend door Altanova, Beauty Plants, Bental; Bernhard Patio; Bongaards Kuipplanten; Esperit Plant; MTS Kleijn en Goudswaard; Kuipplanten Kwekerij Beijer BV; Kwekerij de Barreveld; Heemskerk Plant; Kwekerij Marcel Vijverberg; Kwekerij Meeslouwer; Pantar, de tuinderij; Patio Plants VOF; Perry van de Valk; René Grootscholten Kuipplanten; RM Plants; Summerville Plants; De Zonnebloem en Kwekerij Maron.


Royal Holland heeft gereageeerd. Vrijdag 14 juni volgt er een gesprek tussen boze kwekers en een delegatie van RFH.

13 / 16

14 / 16

De Floralies Internationales en Nantes een prachtige combinatie

De Floralies Internationalis werd door hoderdduizenden mensen bewonderd.

Nantes n Al in de vroege uren van de 12e Floralies Internationales bewonderden duizenden mensen de prachtige arrangementen van bloemen en planten op de 45000 m² expositie in het Parc des Expositions in de Franse stad Nantes. De organisatoren van deze AIPH sierrteelt tentoonstelling die elke 5 jaar wordt gehouden, verwachtten meer dan 300.000 bezoekers.

Het expositiegebied is zeer aantrekkelijk gelegen nabij de grenzen van de rivier de Erdre en naast een prachtige rozentuin.

Thema

Het verbindende thema is 'Flowers to live' en onderstreept daarmee de uitspraak van de Franse filosoof Montaigne: 'Als het leven slechts een passage is, zaai dit gedeelte dan op zijn minst bloemen'. Onder de exposanten bevinden zich landschapsarchitecten, architecten, ontwerpers, bloemisten, beeldend kunstenaars, maar ook instellingen, nationale en internationale historische monumenten, landen, regio's, nationale parken en erkende verenigingen en organisaties. Ze zijn verdeeld over 6 hallen en representeren de 7 binnen en buiten gepresenteerde sferen, die de cyclus van het leven vertellen: onschuld, achteloosheid, leren, passie, volheid, wijsheid en spiritualiteit.

Indrukwekkend

Naast de vele Franse exposanten waren er - soms indrukwekkende – presentaties van Zuid-Afrika, Bangladesh, Bhutan, Kameroen, Canada, China, Duitsland, Guadeloupe, Guinee, Italië, Ivoorkust, Japan, Martinique, Myanmar, Nepal, Pakistan, Polynesië ( Frans), Qatar, Somalië, Taiwan, de Verenigde Staten en Jemen. Nederland en België waren helaas niet vertegenwoordigd . De Grand Prix of Honor werd uitgereikt aan 4 exposanten: Bij de Collectieve presentaties binnenland werd de landeninzending van Frankrijk met deze prijs bekroond en bij ij de collectieve presentaties buitenlandse exposanten ging het goud naar Pakistan. Bij de Individuele presentatie van Franse deelnemers won de inzending van Agnes en Lucien Vevriero en bij de individuele presentatie buitenlandse exposanten kwam Regionaal Parc van Martinique als beste uit de bus. Verder werden er nog tal van prijzen op productgebied uitgereikt. De jury stond onder voorzitterschap van de voorzitter van de AIPH, Bernard Oosterom.

"The Tree of Life"

Dit monumentale beeld van ongeveer 15 meter hoog was geplaatsting het hart van het Grand Palais onder het teken van spiritualiteit. De Levensboom, fascinerend door de combinatie van licht- en geluidseffecten een van de grote elementen die symbool staan voor de Floralies.

Nantes de groene stad

Nantes is niet alleen de gastheer van de Floraliën, maar ook de eerste groene stad van Frankrijk. Nantes was in de beginjaren een bekende industriële en havenstad. Nantes is de afgelopen 20 jaar een groene metropool geworden. Elke bewoner heeft gemiddeld 57 m² aan groene ruimte en woont binnen een straal van 300 meter van een groen gebied. Nantes staat bekend als een van de beste groene steden ter wereld.


In 2013 won Nantes de prijs voor 'European Green Capital'. De stad maakt zich grote zorgen over milieuvervuiling en pakt deze kwestie hard aan. De stad wordt gekenmerkt door meer dan 100 kunstzinnige parken en (botanische) tuinen, maar er zijn ook moestuinen in het stadscentrum. De groei van het bezit van volkstuintjes is in een stroomversnelling geraakt , met meer dan 1.000 percelen in 2019.

Emballageplatform TrackOnline is live

Royal FloraHolland. Foto: Erik van der Burgt / Verbeeld Foto: Erik van der Burgt / Verbeeld


Platform n TrackOnline is het emballageplatform waarmee Bexter de sierteeltketen de mogelijkheid geeft om digitaal samen te werken. Direct inzage, waardoor je altijd en overal weet waar emballage zoals karren en meermalige verpakkingen staan. Data wordt gelijk gedeeld met ketenpartners in hun eigen omgeving in het platform.

Transacties, saldo's en documenten delen met partijen zoals vervoerders, kwekers, exporteurs en eindklanten was nog nooit zo eenvoudig! Van der Knaap Groep gebruikt TrackOnline om het transport van onder meer de Deense karren naar hun klanten inzichtelijk te maken. Gerjanne van Zijverden, administratief medewerker, is erg enthousiast over TrackOnline: "Het systeem is eenvoudig om mee te werken. Voor het overzicht van de Deense karren kunnen we via TrackOnline akkoord vragen aan onze klanten. Voor ons werkt TrackOnline daarom heel efficiënt". Installatie van de software op een PC is niet nodig, een internetverbinding is voldoende. Daarnaast is een eenvoudige en gebruiksvriendelijke app beschikbaar. Kwekers, vervoerders, exporteurs en andere partijen in de sierteelt kunnen met TrackOnline karren, meermalige fusten zoals emmers en/of trays registreren en beheren. TrackOnline maakt transacties en saldo's inzichtelijk door dashboards, overzichten en rapporten. Andere softwarepakketten kunnen eenvoudig worden gekoppeld. Hiermee is een losse papieren administratie verleden tijd. Direct saldo's afstemmen en delen met andere partijen is nu nog gemakkelijker en digitaal. Door deze functie worden transacties en saldo's met een tegenpartij getoond. Met één klik kan het saldo digitaal bevestigd of gecorrigeerd worden en gemaild og gedownload. TrackOnline is ontwikkeld door Bexter. Ga naar www.trackonline.com/sierteelt voor info en probeer TrackOnline de eerste 30 dagen gratis op PC en/of de app!

Samenwerking Ai2 en Tanzaniaanse ClickPesa

Samenwerking n Tanzania's ClickPesa gaat in samenwerking met het Nederlandse betalingsplatform Ai2 boeren in de land- en tuinbouwsector van Tanzania sneller en goedkoper betalingen van West-Europese afnemers laten ontvangen.


Door de overeenkomst kunnen boeren in Tanzania betalingen rechtstreeks van klanten op de Europese markt gaan innen, zonder een tussenpersoon. Betalingen kunnen sneller worden afgewikkeld en de kostenstructuur is lager ten opzichte van diensten die grootbanken aanbieden.

Resultaat is een beter werkkapitaal voor de boeren de landbouwsector in Tanzania betreft 29,1% van het bruto binnenlands product (bbp) en West-Europa heeft één van de grootste handelscentra voor bloemen wereldwijd. Dit partnership verlaagt de drempel om intensiever te exporteren naar o.a. Aalsmeer en overige veilingen.

Meer uitleg en info over Ai2 en de wijze waarop de boeren/telers ClickPesa's e-invoice service aan de hand van een gespecificeerde factuur naar kopers sturen, zie www.ai2.nl